Ketiality

შავ-თეთრი კადრით პარიზის ერთ ჩვეულებრივ, წვიმიან საღამოში ვხვდებით. ვიწრო ქუჩაზე, სადაც სველი ქვაფენილი მანქანების ფარების შუქს ირეკლავს, ახალგაზრდა ქალი მიაბიჯებს. არც ქოლგა აქვს და არც სადმე ეჩქარება. პალტოს საყელოში თავი ჩაურგავს, თმა წვიმისგან დასველებია და ისეთი მშვიდი გამომეტყველება აქვს, თითქოს მის ირგვლივ მთელი სამყაროა გაჩერებული. სინამდვილეში კი, სულ რამდენიმე წუთის წინ დაკარგა ადამიანი, რომელიც ამქვეყნად ყველაზე მეტად უყვარდა…

ძველი, კლასიკური კინოს კანონებით, ახლა ისტორია კულმინაციაში უნდა შედიოდეს – ცრემლებით, სასოწარკვეთილი დიალოგებითა და ტრაგიკული მუსიკის ფონზე გაქცევით. მაგრამ ჩვენ ფრანგული ახალი ტალღის სამყაროში ვართ. აქ დრამა სრულდება იქ, სადაც იწყება ცხოვრების აბსურდულობის სრული, უპირობო მიღება.

ქალი უბრალოდ შედის კუთხის კაფეში, ჯდება ფანჯარასთან, უკიდებს სიგარეტს და მზერა ქუჩაში მიმავალი უცნობი ადამიანებისკენ გადააქვს. მის თვალებში ნამდვილად იკითხება სევდა, მაგრამ ეს სევდა არ ჰგავს უფსკრულს. ის უფრო ჰგავს ატმოსფეროს, გარდამავალ ამინდს, რომელიც მას ისევე ბუნებრივად ეხვევა, როგორც სიგარეტის კვამლი. სწორედ ამ მზერაში, ამ აუჩქარებელ მოძრაობასა და სიჩუმეში იმალება სამოციანი წლების ფრანგული კინემატოგრაფიის ყველაზე ღრმა ფილოსოფია – მარტივი ცხოვრების ფორმულა, სადაც არაფერია ზედმეტად ტრაგიკული და სადაც ტკივილიც კი უბრალოდ ესთეტიკური გამოცდილების ნაწილია.

ჟან-ლუკ გოდარმა, ფრანსუა ტრიუფომ, ანიეს ვარდამ და მათმა თანამოაზრეებმა ეკრანზე შემოიტანეს სრულიად ახალი სუნთქვა. მათ უარი თქვეს გმირების კვარცხლბეკზე აყვანასა და მოვლენების ეპიკურ მასშტაბებში წარმოჩენაზე. ამ ფილმებში დაინგრა ტრაგედიის კონცეფცია. სიცოცხლე აქ არ არის ბრძოლის ველი, სადაც გადარჩენისთვის უნდა იბრძოლო, და არც გამოცდაა, რომელიც იდეალურად უნდა ჩააბარო. ეს არის უბრალოდ დინება, რომელსაც პერსონაჟები მიჰყვებიან მსუბუქი, ოდნავ ცინიკური და წარმოუდგენლად მიმზიდველი ღიმილით.

როდესაც ამ სამყაროს მკვიდრთ რაღაც უსიამოვნო ემართებათ – კარგავენ ფულს, სამსახურს, სახლს თუ ილუზიებს – ისინი არ ეძებენ დამნაშავეებს და არ სვამენ რიტორიკულ კითხვებს სამართლიანობაზე. წარმოვიდგინოთ ახალგაზრდა მამაკაცი, ბელმონდოს რომელიმე პერსონაჟის მსგავსი, რომელიც ჯიბეში ბოლო ფრანკებს ითვლის. ის არ ვარდება პანიკაში. მისთვის სიღარიბეც და სიმდიდრეც ერთნაირად საინტერესო დეკორაციაა. ის იყიდის გაზეთს, დაჯდება პარკში და მზეს მიეფიცხება. მას ესმის, რომ სირთულეები არ არის სასჯელი, ეს უბრალოდ სიუჟეტის ახალი განვითარებაა, კიდევ ერთი კადრი, რომელსაც ინტერესით უნდა დააკვირდეს.

სწორედ ეს ირონიული დისტანციაა ის უხილავი ძაფი, რომელიც ფრანგული ახალი ტალღის გმირებს ნებისმიერი ფსიქოლოგიური ნგრევისგან იცავს. ისინი საკუთარ ცხოვრებას ისე უყურებენ, თითქოს კინოთეატრის ბოლო რიგში ისხდნენ და ეკრანზე მიმდინარე მოვლენებს აკვირდებოდნენ. როდესაც ადამიანი საკუთარ თავსა და საკუთარ პრობლემებს შორის ამ ესთეტიკურ დისტანციას აჩენს, ტკივილი კარგავს დამანგრეველ ძალას. ბრაზი წყვეტს ტოქსიკურ ემოციად ყოფნას და გადაიქცევა ხანმოკლე, ენერგიულ და ვიზუალურად შთამბეჭდავ აფეთქებად, რომელსაც მალევე ანაცვლებს მელანქოლიური სიმშვიდე.

აქ სევდაც კი ხელოვნებაა. ახალი ტალღის პერსონაჟები არ გაურბიან მოწყენილობას. ჩვენს რეალობაში ადამიანები გამუდმებით ცდილობენ, წაშალონ ნებისმიერი ნეგატიური ემოცია, თითქოს სევდა რაღაც დაავადება იყოს, რომლისგანაც დაუყოვნებლივ უნდა განიკურნონ. ფრანგულ კინოში კი სევდა ფუფუნებაა. გმირები საკუთარ თავს უფლებას აძლევენ, იყვნენ მარტოსულები, იხეტიალონ ღამის ქალაქში, უსმინონ ფეხის ხმას ცარიელ ტროტუარზე და იფიქრონ არსებობის სიმსუბუქეზე. ისინი ამ სევდას ისე ატარებენ, როგორც ძვირფას, თუმცა ოდნავ გაცვეთილ პალტოს – ელეგანტურად და ბუნებრივად. მათ იციან, რომ კონფლიქტის, ტკივილისა და დაკარგვის გარეშე ნებისმიერი ისტორია წარმოუდგენლად მოსაწყენი იქნებოდა.

ამ ფილოსოფიის კიდევ ერთი საოცარი გამოვლინებაა ყოველდღიური რუტინის მაგიად გარდაქმნა. კლასიკური ნარატივი ყოველთვის დიდ მოვლენებზე იყო ფოკუსირებული – დიდ სიყვარულზე, დიდ ომებზე, დიდ გამარჯვებებზე. ახალმა ტალღამ კი დაამტკიცა, რომ ყველაზე დიდი სიღრმე სწორედ იმ მომენტებში იმალება, რომლებსაც ჩვენ ჩვეულებრივად, ბანალურად ვთვლით. ეკრანზე ვხედავთ ადამიანებს, რომლებიც უბრალოდ სვამენ ყავას, საუბრობენ კაფეში, კითხულობენ წიგნებს, ან სრულიად უაზრო, აბსურდულ თემებზე კამათობენ. მათ არ სჭირდებათ სამყაროს გადარჩენა იმისთვის, რომ მათი არსებობა მნიშვნელოვანი იყოს.

ისინი ტკბებიან იმით, რაც აქვთ აქ და ახლა. დილის მზის სხივი, რომელიც ოთახის კედელზე ეცემა, მტრედების აფრენა, შემთხვევითი გამვლელის მზერა, ახალგამომცხვარი კრუასანის სურნელი – ეს დეტალები ქმნის ცხოვრების ნამდვილ ქსოვილს. როდესაც გმირები უბრალოდ სეირნობენ (რაც ამ ფილმების განუყოფელი ნაწილია), ისინი არ მიდიან კონკრეტული დანიშნულების ადგილისკენ. თავად სიარულის პროცესი, ქალაქის რიტმთან შერწყმა, უმიზნობა არის მთავარი მიზანი. ეს არის სამყაროსთან დიალოგის ფორმა, სადაც არ არსებობს არც წარსულის სინანული და არც მომავლის შფოთვა. მხოლოდ მიმდინარე კადრია რეალური.

ამგვარ სამყაროში ბედნიერება სრულიად კარგავს თავის პლაკატურ, ხმაურიან მნიშვნელობას. ის აღარ არის ეიფორია, რომელიც წარმატებას ან იდეალურ პირობებს მოაქვს. ახალი ტალღის კინემატოგრაფიაში ბედნიერება არის ცხოვრების ნებისმიერი გამოვლინების სრული, ესთეტიკური მიმღებლობა. ეს არის უნარი, დაინახო სილამაზე საკუთარ შეცდომებში, არასრულყოფილებასა და ქაოსში.

ადამიანური ურთიერთობებიც კი ამ სიმსუბუქითაა გაჟღენთილი. გმირები ხვდებიან ერთმანეთს, უყვარდებათ, შორდებიან. ისინი არ დებენ სამუდამო ფიცებს და არ ცდილობენ ერთმანეთის დასაკუთრებას. არსებობს მხოლოდ მომენტის სიმართლე. თუ სიყვარული მთავრდება, ისინი არ აქცევენ ამას ტრაგედიად. ტოვებენ ერთმანეთს ღიმილით, ან თუნდაც მსუბუქი კამათით, რომელიც არასოდეს გადადის სიძულვილში. მათ ესმით ადამიანური ბუნების სირთულე და წარმავალობა. „ასეთია ცხოვრება“ – ეს არის ცხოვრებისადმი უდიდესი პატივისცემის და მისი აბსურდულობის წინაშე ქედის მოხრის ჟესტი.

საბოლოოდ, ფრანგული ახალი ტალღა ხატავს პორტრეტს ადამიანისა, რომელმაც უარი თქვა სამყაროს კონტროლზე და სანაცვლოდ მოიპოვა აბსოლუტური თავისუფლება. ამ თავისუფლებაში არ არის სიმძიმე. როდესაც არ გეშინია იყო სუსტი, როდესაც არ გაშინებს მარცხი და როდესაც ხვდები, რომ შენი ტკივილიც კი სამყაროს უნიკალური და პოეტური ნაწილია, მაშინ ყველაფერი მარტივდება. ცხოვრება ემსგავსება კინოლენტას, სადაც არცერთი კადრი არ არის ზედმეტი.

და თუ ყურადღებით დავაკვირდებით, დავინახავთ, რომ ეს გმირები მუდმივად ინარჩუნებენ მსუბუქ სითავხედეს ბედისწერის მიმართ. რა სიურპრიზიც არ უნდა მოუმზადოს მათ რეალობამ, ისინი არ კარგავენ შინაგან სიმშვიდესა და ელეგანტურობას. ისინი არ ებრძვიან წვიმას, უბრალოდ პალტოს საყელოს იწევენ და გზას აგრძელებენ, რადგან იციან – ყველაზე საინტერესო ისტორიები სწორედ მაშინ იწერება, როცა არაფერი მიდის გეგმის მიხედვით, მაგრამ კამერა მაინც განაგრძობს გადაღებას, და ყოველი ახალი წამი თავისთავად, დამოუკიდებლად მშვენიერია.